Erkek Hademeye Ne Denir? Ve Toplumun Ona Bakışı
Erkek hademe… Eğer doğru şekilde tanımlanmış bir meslek değilse, bu kelime kulağa garip gelebilir, değil mi? Herkesin aklına ilk gelen, ya da çokça tartışılan soru şudur: Erkek hademeye ne denir? Bir işin tanımı önemli olduğu kadar, o işin toplumdaki yeri de bir o kadar önemlidir. Peki ya erkek hademelik? Hadi bunu biraz daha derinlemesine inceleyelim.
Erkeklerin, “temizlik işi yapan” gibi basit bir tanımla yaftalanması, günümüz toplumunda hâlâ bazı kesimlerde tam olarak anlaşılmıyor. Kimi zaman komik bir noktaya da taşınan bu durum, bazen de utandırıcı bir hale bürünüyor. Erkek hademe, çoğu zaman toplumda yoksullaşmanın ya da düşük statüye sahip olmanın bir sembolü gibi görülüyor. Oysa ki, bu mesleğin toplumda nasıl anıldığına, hangi gözle bakıldığına, kısaca bu mesleğin ötesine bakmak gerekiyor.
Erkek Hademeye Ne Denir? Genel Bakış
Erkek hademe, aslında basit bir tanımla, temizlik işleriyle ilgilenen bir kişiyi ifade eder. İster ofislerde, ister okulda, ister hastanelerde olsun, temizlik işleri yapan biri, genellikle “hademe” olarak anılır. “Hademe” kelimesinin cinsiyetle bir ilgisi yoktur; fakat, erkeklerin bu işi yapması, özellikle toplumsal cinsiyet normları açısından bazen kabul edilemez hale gelebilir. Mesela, “erkek hademe” demek, kulağa bazen tuhaf gelir çünkü kadınların genellikle bu alanda daha çok yer aldığı düşünülür. O zaman soruyorum: Erkeklerin temizlik işlerinde çalışması neden hâlâ bir tabu?
Toplumun Durumuna Dair
Toplumun buna bakışı da oldukça önemli. Erkeklerin temizlik işleriyle uğraması, toplumda genellikle “düşük statü” ve “güçsüzlük” ile ilişkilendirilir. Bu da bir yana, “erkek adam” algısına ters bir durum olarak görülür. İşin gerçeği şu: Bir erkeğin temizlik yapmakla ilgili herhangi bir probleminin olmaması gerekmez. Ancak, toplum bu durumu hâlâ farklı bir biçimde kodluyor. Burada ciddi bir cinsiyetçilik söz konusu değil mi? Bir işin değerini belirlerken sadece cinsiyet üzerinden mi ölçmeliyiz?
İçimdeki sosyal bilimci şöyle düşünüyor: “Bu işin aşağılanması, toplumdaki iş bölümü ve cinsiyet rollerinin kalıplaşmış olmasından kaynaklanıyor.” Biraz düşündüğümüzde, toplumsal normlar kadınları ve erkekleri farklı mesleklere hapseder. Kadınların daha çok temizlik, bakım gibi işler yapması beklenirken, erkeklerden hep “güçlü”, “lider” ve “kontrol eden” roller istenir. Ama işte mesele bu kadar basit değil. Erkeklerin de temizlik yapma hakkı olmalı, değil mi?
Erkek Hademenin Zayıf Yönleri
Evet, kabul edelim: Erkek hademelik, bazen çok garip algılanabilir. Toplumun çeşitli kesimlerinde, erkeklerin temizlik işleri yapması bir nevi “kötü iş” olarak görülüyor. Bu bakış açısına göre, erkeklerin bu alanda çalışması, statü kaybı gibi bir anlam taşıyor. “Erkek adam” işte böyle şeyler yapmaz, temizlik yapmaz, servis elemanı olmaz, değil mi?
Birçok erkek için, hademe olmak “alçaltıcı bir iş” olarak algılanabilir. İşin içinde ağır fiziksel emek olabilir, ama aynı zamanda sosyal baskılar da cabası. Bir erkek, temizlik yaparken halkın gözünde potansiyel olarak bir “aşağı sınıf” gibi görülüyor.
Bunun bir başka boyutu da ekonomik zorluklar. Temizlik işleri, özellikle büyük şehirlerde, düşük maaşla yapılan işler olarak anılabiliyor. Bu da, erkeklerin bu tür işlerde çalışmayı zorunluluk haline getirebileceği gerçeğini ortaya çıkarıyor. Yani, para kazanmak için mecburen bu işi yapan birçok erkek, bir tür toplumsal basınca da maruz kalıyor.
Toplumun Yargısı
Yargı meselesine gelince, toplum erkeklerin temizlik işlerinde yer almasını, bazen ya da çoğunlukla, bir tür “başarısızlık” olarak tanımlar. Çünkü temizlik gibi basit işler, daha çok kadınların işiymiş gibi düşünülür. Halbuki bu, bir tabudur. Temizlik, sadece bir meslek değil, aynı zamanda yaşadığımız çevrenin bir parçasıdır. Bunu erkeklerin ya da kadınların yapmasıyla ilgili gereksiz bir ayrım yapmaya ne gerek var?
Erkek Hademenin Güçlü Yönleri
Erkeklerin temizlik işleri yapması, aslında cinsiyet rollerini sorgulayan bir adım olabilir. Bir erkeğin temizlik yapması, onun yalnızca bir meslek icra ettiğini, aynı zamanda fiziksel emek harcadığını gösterir. Temizlik, iş gücüne dayalı, fiziksel ve emek yoğun bir iştir. Bu işi erkeklerin yapması, sadece toplumsal normları kırmakla kalmaz, aynı zamanda cinsiyet eşitliği açısından da önemli bir adım atılmasına yardımcı olabilir. Hadi biraz pragmatik bakış açısıyla değerlendirelim.
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Günümüz dünyasında herkesin farklı işlerde çalışabileceği bir gerçek. Zamanla, cinsiyet rollerinin belirlediği meslek alanları yer değiştirebilir.” Teknoloji ve sanayi devrimiyle birlikte, erkeklerin temizlik yapmak gibi işler yapmasının ne gibi bir zararı olabilir? Aksine, toplumda cinsiyet eşitliği daha da ilerler.
Temizlik İşi Herkesin Hakkı
Sonuç olarak, “erkek hademe” meselesi, aslında temizlik işlerinin hala çok düşük bir statüde görülmesinin bir yansımasıdır. Bu da cinsiyetçi bakış açılarını yeniden gündeme getiriyor. Oysa ki, temizlik işleri -erkek ya da kadın- herkesin yapabileceği bir iştir. Temizlik işine herkesin saygı duyması gerekmez mi?
Sonuç: Hadeeme Olmak Ne Kadar “Aşağılayıcı”?
Erkek hademelik, toplumun hala çok katı biçimde cinsiyetle bağdaştırdığı bir meslek. Peki, bu durumu nasıl değiştirebiliriz? Belki de erkeklerin temizlik işlerine de saygı duymayı öğrenmeliyiz. Çünkü temizlik, sadece bir iş değil, toplumun düzenini sağlayan bir emektir. Erkeklerin, kadınların da yapabileceği işler gibi kabul edilmesi gerekmez mi? Bu sorular bir yana, erkek hademelik, belki de toplumun en temel eşitlik mücadelesine katkıda bulunan bir meslek olabilir. Bu yazıyı okuduktan sonra sizce erkeklerin temizlik yapması, hala bir tabuyu mu kırmalı, yoksa tamamen normal bir meslek olarak mı kabul edilmeli?